Người xưa vẫn bảo, cả năm vất vả ngược xuôi, ngày Tết là lúc con người ta quay về với những giá trị tĩnh tại nhất. Bàn thờ gia tiên, nơi hương khói quanh năm, chính là "trái tim" của ngôi nhà. Việc rút chân nhang, lau dọn bàn thờ (hay còn gọi là bao sái) không đơn thuần là vệ sinh nhà cửa. 

Đó là lúc gia chủ tự tay gột rửa những bụi bặm của năm cũ, gửi gắm lòng biết ơn và chuẩn bị một không gian thanh tịnh nhất để mời ông bà, tổ tiên về "ngự" trong mấy ngày Tết. Nhiều người thường sợ phạm kỵ nên phó mặc cho người lớn tuổi, nhưng thực ra, chỉ cần bạn làm với một cái tâm kính cẩn và đôi tay nhẹ nhàng, thì đó chính là phúc phần của gia đình.

1. Thời điểm "vàng" để tỉa chân nhang: Có nhất thiết phải đợi ông Công ông Táo?

Có một quan niệm đã ăn sâu vào nếp nghĩ của nhiều người là phải đợi sau lễ cúng ông Công ông Táo (23 tháng Chạp) mới được phép dọn bàn thờ. Quan niệm này không sai, nhưng trong nhịp sống hiện đại bận rộn, nó không còn là quy tắc cứng nhắc duy nhất nữa. Các chuyên gia phong thủy và các bậc cao niên đều cho rằng, việc chọn ngày bao sái cốt ở sự "tùy duyên" và thuận tiện cho gia chủ.

Tháng Chạp là tháng "Cùng", tức là tháng cuối cùng, là thời điểm đất trời giao hòa, nên bạn hoàn toàn có thể chọn một ngày trời quang mây tạnh, tâm trạng thoải mái và rảnh rỗi nhất để thực hiện nghi thức này. Đó có thể là rằm tháng Chạp, hoặc bất cứ ngày nào sau rằm. 

Tuy nhiên, nếu bạn là người kỹ tính và muốn tuân theo truyền thống để an tâm, thì khoảng thời gian từ ngày 23 đến 30 Tết vẫn là đẹp nhất. Đặc biệt, người ta thường khuyên nên làm vào buổi sáng, khi ánh nắng mặt trời ấm áp, dương khí vượng, giúp xua tan đi sự ẩm thấp, u tối. Đừng dọn vào buổi tối muộn hay những lúc gia đình đang có chuyện bất hòa, bởi sự bực dọc trong tâm sẽ làm mất đi tính trang nghiêm cần có.

2. Chuẩn bị "nước thơm" và cái tâm tịnh: Bước đệm quan trọng

Trước khi bắt tay vào việc, hãy nhớ một nguyên tắc: "Thanh tịnh từ người đến vật". Người thực hiện bao sái nên tắm rửa sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, kín đáo. Tuyệt đối không để cơ thể dơ bẩn hay mặc quần đùi áo cộc khi đứng trước ban thờ.

Hãy chuẩn bị một thau nước sạch, khăn mới tinh (chuyên dùng cho bàn thờ, không dùng khăn cũ hay khăn lau bếp). Đừng dùng nước lã lạnh lẽo. Hãy đun một nồi nước ngũ vị hương, hoặc đơn giản là nước ấm pha với chút rượu gừng giã nhỏ. Mùi thơm của thảo mộc, sự ấm nóng của gừng và tính tẩy trần của rượu sẽ giúp làm sạch những uế khí, mang lại sự ấm cúng và thơm tho cho không gian thờ tự. Đây là chi tiết nhỏ nhưng thể hiện sự tinh tế và chăm chút của người phụ nữ trong gia đình.

Trước khi bắt đầu, hãy thắp một nén hương, khấn vái xin phép thần linh, gia tiên cho phép con cháu được dọn dẹp, bao sái nơi thờ tự để đón Tết. Đợi hương tàn hoặc cháy quá nửa, ta mới bắt đầu công việc.

3. Quy trình rút chân nhang: Nhẹ nhàng, dứt khoát và tuyệt đối "bất động"

Đây là phần quan trọng nhất và cũng là nơi nhiều người dễ mắc lỗi nhất: Làm xê dịch bát hương. Trong phong thủy, bát hương cần sự tĩnh tại, vững chãi như núi. Việc xê dịch tùy tiện được cho là gây ảnh hưởng đến sự ổn định của gia đạo.

Khi tỉa chân nhang, một tay bạn phải giữ chặt vào bát hương để cố định, tay còn lại nhẹ nhàng rút từng chân nhang một. Hãy làm từ tốn, cẩn trọng, tránh nôn nóng mà rút cả nắm lớn khiến tro bụi bay tứ tung và bát hương bị lay chuyển. Bạn rút cho đến khi trong bát hương còn lại một số lẻ chân nhang đẹp nhất (thường là 3, 5, 7 hoặc 9 chân nhang cũ). Những chân nhang này tượng trưng cho sự tiếp nối, giữ lửa từ năm cũ sang năm mới.

Phần chân nhang đã rút ra, tuyệt đối không được vứt vào thùng rác hay những nơi ô uế. Hãy gom lại gọn gàng, hóa (đốt) thành tro, rồi thả tro ấy xuống sông, hồ hoặc bón vào gốc cây sạch sẽ. Đó là cách ta trân trọng những lời nguyện cầu đã gửi gắm trong suốt một năm qua.

4. Lau dọn bát hương và ban thờ: Từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài

Sau khi đã tỉa bớt chân nhang, bạn dùng chiếc khăn mới đã thấm nước thảo mộc ấm vắt ráo để lau bát hương. Vẫn quy tắc cũ: Một tay giữ, một tay lau. Lau sạch sẽ bụi bám quanh thân bát hương, miệng bát hương. Nếu bát hương quá đầy tro, bạn có thể dùng thìa nhỏ, xúc bớt tro ra ngoài, vun lại cho gọn gàng, nhưng tuyệt đối không đổ ụp bát hương ra để thay tro mới hoàn toàn trừ khi bát hương đó bốc cháy hoặc quá bẩn, hư hỏng.

Sau khi xong phần bát hương - phần "tĩnh" quan trọng nhất, bạn mới tiến hành lau dọn các vật phẩm khác như bài vị, di ảnh, lọ hoa, đèn, mâm bồng... Nguyên tắc lau là từ trên cao xuống thấp, lau bài vị thần linh trước rồi mới đến gia tiên. Cuối cùng là lau mặt bàn thờ sạch sẽ.

Khi mọi thứ đã tinh tươm, hãy đặt lại các vật phẩm vào đúng vị trí cũ, thay nước mới, cắm một bình hoa tươi và thắp lên một tuần hương mới để báo cáo việc dọn dẹp đã hoàn tất. Lúc này, đứng trước bàn thờ sạch bong, thơm mùi trầm ấm và mùi nước gừng, bạn sẽ thấy lòng mình nhẹ bẫng, một cảm giác bình yên, ấm áp len lỏi, báo hiệu một cái Tết sum vầy đang thực sự về rất gần.

(Thông tin mang tính chiêm nghiệm)